Uyku Laboratuvarında Elektriksel Gürültü: Kaynaklar ve Çözümler
Uyku çalışmalarında (polisomnografi) kayıtları bozan elektriksel gürültünün kaynaklarını ve odanın ekranlanması dahil pratik çözüm yollarını anlattık.
Medikal elektrikli cihazların EMC standardı IEC 60601-1-2'nin kullanım ortamına göre değişen test seviyelerini ve risk yönetimiyle ilişkisini anlattık.
Bir hastane odasında hasta monitörü, infüzyon pompası, ventilatör ve görüntüleme cihazları, hemşirelerin telsizleri ve hastaların cep telefonlarıyla aynı ortamda çalışır. Evde kullanılan medikal cihazlar ise mikrodalga fırınların, kablosuz ağların ve ev aletlerinin yanında çalışmak zorundadır. Bu ortamlarda bir medikal cihazın elektromanyetik girişim nedeniyle hatalı çalışması, doğrudan hasta güvenliğini tehdit edebilir.
IEC 60601-1-2, medikal elektrikli ekipmanların elektromanyetik uyumluluğu için temel standarttır. Bu yazıda medikal cihazlarda EMC'nin neden farklı ele alındığını, kullanım ortamına göre seviyelerin nasıl belirlendiğini, kablosuz cihazlara yakınlık testlerini, risk yönetimiyle bağlantıyı, test planının önemini ve test altyapısını anlatıyoruz.
Sıradan bir elektronik üründe elektromanyetik girişim, genellikle kullanıcıyı rahatsız eden geçici bir arızaya yol açar. Medikal cihazlarda ise aynı girişim, bir hastanın yanlış ilaç dozu almasına, bir alarmın çalmamasına veya bir yaşam destek cihazının durmasına neden olabilir. Bu nedenle medikal cihazlarda EMC, doğrudan hasta güvenliğinin bir parçası olarak ele alınır.
IEC 60601-1-2, bu yaklaşımı iki temel kavram üzerine kurar: temel güvenlik ve temel performans. Temel güvenlik, cihazın elektromanyetik girişim altında bile hasta veya kullanıcı için kabul edilemez bir risk oluşturmamasıdır. Temel performans ise cihazın, kaybedilmesi veya bozulması kabul edilemez risk oluşturacak işlevlerini sürdürmesidir. Örneğin bir hasta monitörünün alarm işlevi, temel performansın bir parçası olabilir.
Standardın güncel baskısı, test seviyelerini cihazın kullanılacağı ortama göre belirler. Profesyonel sağlık tesisi ortamı, yani hastaneler ve klinikler; ev sağlık hizmeti ortamı, yani evler, araçlar ve açık alanlar; ve özel ortamlar olmak üzere farklı kullanım ortamları tanımlanır. Her ortamın elektromanyetik özellikleri farklı olduğu için, dayanıklılık test seviyeleri de buna göre değişir.
Ev sağlık hizmeti ortamı için seviyeler genellikle daha yüksektir. Bunun nedeni, evlerde elektromanyetik ortamın kontrol edilmemesi ve cihazların, hastanelerdeki gibi teknik personel tarafından yönetilen bir ortamda çalışmamasıdır. Örneğin yayılan RF dayanıklılık testinde ev ortamı için, profesyonel sağlık tesisi ortamına göre daha yüksek bir alan şiddeti uygulanır.
Medikal cihazlar, cep telefonları, telsizler ve kablosuz ağ cihazları gibi vericilere çok yakın mesafede kullanılabilir. Standart, bu durumu temsil etmek için özel yakınlık testleri tanımlar. Bu testlerde cihaz, yaygın kablosuz haberleşme frekanslarında, kısa bir mesafeden üretilen yüksek şiddetli alanlara maruz bırakılır. Bu alanlar, genel yayılan dayanıklılık testindeki alanlardan çok daha yüksektir.
Standardın son güncellemesiyle, düşük frekanslı manyetik alan kaynaklarına yakınlık testleri de eklenmiştir. Bu testler, RFID okuyucular, kablosuz şarj cihazları ve hırsızlık önleme sistemleri gibi kaynakları temsil eder. Bu kaynaklar, hastanelerde ve günlük hayatta giderek yaygınlaştığı için medikal cihazların bunlara karşı dayanıklı olması önemlidir.
IEC 60601-1-2, EMC değerlendirmesini cihazın risk yönetimi süreciyle ilişkilendirir. Üretici, cihazın kullanılacağı ortamı, bu ortamdaki olası elektromanyetik girişimleri ve bu girişimlerin cihazın temel güvenliği ve temel performansı üzerindeki etkilerini değerlendirmelidir. Bu değerlendirme, medikal cihazlar için risk yönetimi standardı olan ISO 14971 ile uyumlu bir şekilde yapılır.
Risk değerlendirmesi, test seviyelerinin standardın önerdiği seviyelerden daha yüksek seçilmesini gerektirebilir. Örneğin cihazın kullanılacağı ortamda güçlü vericiler bulunuyorsa, standardın asgari seviyeleri yeterli olmayabilir. Ayrıca test sonucunda görülen bir bozulmanın kabul edilebilir olup olmadığı da risk değerlendirmesine göre karar verilir.
IEC 60601-1-2, test öncesinde ayrıntılı bir test planı hazırlanmasını açıkça ister. Bu plan; cihazın tanımını, kullanım ortamını, temel performansını, test seviyelerini, cihazın test sırasındaki çalışma modlarını, izlenecek fonksiyonları ve başarı kriterlerini içerir. Plan, risk yönetimi dosyasıyla tutarlı olmalıdır. Test planının genel hazırlığını EMC test planının anlatıldığı yazımızda ele aldık.
Standart ayrıca, cihazın kullanıcı belgelerinde EMC ile ilgili bilgiler verilmesini ister. Bu bilgiler; cihazın hangi ortamda kullanılmak üzere tasarlandığını, kullanıcının alması gereken önlemleri ve cihazın yakınında taşınabilir RF haberleşme cihazlarının kullanılmasına ilişkin uyarıları içerir. Bu belgeler, kullanıcının cihazı güvenli bir şekilde kullanmasına yardımcı olur.
Medikal cihazların emisyonları, CISPR 11 standardına göre değerlendirilir. Cihazlar, kullanım ortamına göre grup ve sınıflara ayrılır. Ev sağlık hizmeti ortamında kullanılan cihazlar genellikle B sınıfı limitleri karşılamalıdır. Profesyonel sağlık tesisi ortamında kullanılan bazı cihazlar ise A sınıfı limitlerle değerlendirilebilir.
Medikal cihazlarda emisyon, yalnızca düzenleyici bir gereklilik değil, aynı zamanda diğer medikal cihazların güvenliği açısından da önemlidir. Bir cihazın yaydığı gürültü, yakındaki hassas bir monitörün veya ölçüm cihazının çalışmasını bozabilir. Hastanelerdeki girişim kaynaklarını hastanelerde EMI kaynakları yazımızda ele aldık.
IEC 60601-1-2 testleri, genel EMC test altyapısına ek olarak bazı özel gereksinimler getirir. Yakınlık testleri için, belirli frekanslarda yüksek alan şiddeti üretebilen sinyal kaynakları, yükselteçler ve antenler gerekir. Bu testler, genellikle yarı yankısız oda veya ekranlı bir odada yapılır. Manyetik alan yakınlık testleri için ise özel bobinler kullanılır.
Medikal cihaz üreticileri için şirket içi bir ön test odası, tasarım sürecinde sorunları erken bulmak açısından büyük avantaj sağlar. Özellikle yakınlık testleri, tasarımın erken aşamalarında yapılabilir ve zayıf noktalar sertifika testinden önce giderilebilir. Medikal cihaz test stratejisini medikal cihaz EMC test stratejisi yazımızda, sağlık sektörüne yönelik çözümlerimizi ise sağlık ve medikal çözümlerimizde anlattık.
Evlerde elektromanyetik ortam kontrol edilmez ve cihazlar teknik personel tarafından yönetilen bir ortamda çalışmaz. Bu nedenle ev sağlık hizmeti ortamı için dayanıklılık seviyeleri genellikle daha yüksektir.
Cihazın, kaybedilmesi veya bozulması kabul edilemez risk oluşturacak işlevleridir. Üretici, risk yönetimi süreciyle bu işlevleri belirler.
Genellikle yarı yankısız oda veya ekranlı oda kullanılır. Yüksek alan şiddetleri üretildiği için testin kontrollü bir ortamda yapılması gerekir.
Medikal cihazların emisyonları CISPR 11 standardına göre, kullanım ortamına uygun grup ve sınıfla değerlendirilir.
Evet. Risk değerlendirmesi, cihazın kullanılacağı ortam nedeniyle daha yüksek seviyeler gerektirebilir.
Evet. Standart, kullanım ortamı, alınması gereken önlemler ve taşınabilir RF cihazlarına ilişkin uyarılar gibi bilgilerin belgelerde yer almasını ister.
Ücretsiz keşif ve teklifiniz 24 saat içinde hazır.
Uyku çalışmalarında (polisomnografi) kayıtları bozan elektriksel gürültünün kaynaklarını ve odanın ekranlanması dahil pratik çözüm yollarını anlattık.
Manyetik rezonans odalarında RF kafesinin neden gerekli olduğunu, kapı ve pencere detaylarını ve kabul ölçümlerini hastane ekipleri için anlattık.
Beyin dalgaları çok zayıf sinyallerdir. Hastane ortamındaki parazitin EEG ölçümüne etkisini ve ekranlı odanın sağladığı faydayı anlattık.